Wielu z nas powie: „To tylko kaszel”. Czasami faktycznie jest wyłącznie odruchem fizjologicznym, pojawiającym się w odpowiedzi na suchość powietrza, dym lub kurz. Innym razem – stanowi objaw infekcji. Kiedy więc jest zaraźliwy, a kiedy po prostu uciążliwy, ale nieszkodliwy? Przyjrzyjmy się jego zaraźliwości i przyczynom, a także temu, skąd się bierze kaszel.
Jakie są przyczyny kaszlu?
Kaszel jest odruchem pierwotnym, niezbędnym do utrzymania drożności układu oddechowego [1]. Może pojawiać się zarówno niezależnie od naszej woli, jak i świadomie – kiedy celowo próbujemy oczyścić gardło lub odkrztusić zalegającą wydzielinę [2].
Statystyki wskazują, że u 38–82% chorych kaszel ma więcej niż jedną przyczynę, a u 43% przyczyny kaszlu są aż trzy [3]. Mogą to być kurz, dym, ciało obce albo patogen.
Kaszel – przyczyny
Kaszel suchy zwykle pojawia się na wczesnym etapie infekcji wirusowej, ale może być też efektem przewlekłego drażnienia błony śluzowej. Nie towarzyszy mu odkrztuszanie wydzieliny, co sprawia, że bywa męczący i napadowy. Z kolei kaszel mokry wiąże się z obecnością nadmiaru wydzieliny w drogach oddechowych, która pojawia się m.in. w zakażeniach bakteryjnych.
Przyczyny kaszlu suchego
Wśród przyczyn kaszlu suchego wyróżnimy zarówno łagodne, przemijające czynniki drażniące, jak i choroby przewlekłe układu oddechowego. W zależności od nich kaszel suchy przyjmie inną postać – ostrą, podostrą lub przewlekłą [4].
Suchy kaszel – przyczyny
Kaszel suchy ostry (do 3 tygodni) najczęściej wynika z infekcji wirusowych górnych dróg oddechowych, ale jego przyczyną może być także:
- aspiracja ciała obcego (np. kawałek jedzenia, małe przedmioty – szczególnie u dzieci),
- obecność ciała obcego w przełyku drażniącego tylną ścianę gardła,
- refluks żołądkowo-przełykowy (zwłaszcza nocą lub po posiłkach).
Znacznie rzadziej suchy kaszel wywołują: przerost migdałka gardłowego, przewlekłe zakażenie grzybami, niedoczynność tarczycy czy też zaleganie woskowiny, która drażni kanał słuchowy wewnętrzny [3, 4].
Suchy kaszel podostry (3–8 tygodni) występuje najczęściej po przebytej infekcji wirusowej. Może wynikać z nadreaktywności oskrzeli, która utrzymuje się nawet po ustąpieniu stanu zapalnego. Przewlekły suchy kaszel (powyżej 8 tygodni) może być z kolei objawem astmy lub POChP, a także odpowiedzią na działanie niektórych leków (np. inhibitorów ACE) [5].
Przyczyny kaszlu mokrego
Kaszel mokry wiąże się z obecnością wydzieliny w drogach oddechowych. Może występować w przebiegu infekcji, ale także jako objaw chorób przewlekłych, w których dochodzi do nadprodukcji lub zalegania śluzu.
Mokry kaszel – przyczyny
Do najczęstszych przyczyn kaszlu mokrego należą infekcje bakteryjne i wirusowe dolnych dróg oddechowych, przewlekłe zapalenie oskrzeli, mukowiscydoza, POChP oraz przewlekłe zapalenie zatok z zespołem spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła. W przebiegu astmy oskrzelowej – szczególnie u dzieci – również może występować przewlekły mokry kaszel [4].
Jak powstaje kaszel i z czego się bierze?
Pytanie o to, z czego bierze się kaszel, jest w istocie pytaniem o sposób, w jaki organizm broni się przed zakłóceniem drożności dróg oddechowych. Więc jak powstaje kaszel? Gdy receptory kaszlowe rozmieszczone w błonie śluzowej dróg oddechowych (a także w gardle, krtani, tchawicy, oskrzelach i przełyku) zostaną pobudzone przez bodziec drażniący [3, 6, 7]. A co powoduje kaszel? Przypomnijmy, że bodźcem drażniącym może być ciało obce czy też wirusy i bakterie.
Sygnał o wystąpieniu bodźca jest przesyłany nerwem błędnym i nerwem krtaniowym górnym do ośrodka kaszlu, który znajduje się w rdzeniu przedłużonym [7, 8] – części pnia mózgu odpowiedzialnej za kontrolę wielu podstawowych funkcji życiowych. Tam następuje przetworzenie informacji i – jeśli organizm „uzna”, że zagrożenie jest realne – zaczynamy kaszleć.
Wiesz już, skąd się bierze kaszel, dlatego teraz wyjaśnijmy sobie, czy jest zaraźliwy.
Czy kaszel jest zaraźliwy?
Jeżeli przyczyną kaszlu jest infekcja wirusowa lub bakteryjna dróg oddechowych, odpowiedź na pytanie, „Czy kaszel jest zaraźliwy”, brzmi – „Tak”, ponieważ drobnoustroje chorobotwórcze mogą być przenoszone wraz z aerozolem powstającym podczas kaszlu.
Czy suchy kaszel jest zaraźliwy? Tak, ale nie zawsze. Suchy kaszel może pojawiać się w początkowej fazie infekcji wirusowej, kiedy osoba chora już zaraża. Kaszel może jednak również występować w przebiegu astmy, alergii, refluksu żołądkowo-przełykowego czy jako działanie niepożądane leków (np. inhibitorów ACE). W tych przypadkach suchy kaszel nie niesie ryzyka zakażenia innych osób.
Kaszel przy zapaleniu oskrzeli: rozprzestrzenianie i zarażanie
W ok. 90% przypadków zapalenie oskrzeli wywołują wirusy [9]. Jedynie niewielki odsetek przypadków – szacowany na prawie 10% – ma podłoże bakteryjne. Zatem czy zapaleniem oskrzeli można się zarazić? W przypadku tych dwóch przyczyn: tak. Drobnoustroje przenoszą się wówczas drogą kropelkową poprzez kaszel, kichanie, a także kontakt z powierzchniami skażonymi wydzieliną z dróg oddechowych.
A czy można zarazić się zapaleniem oskrzeli, jeśli wywołują je dym papierosowy lub długotrwała ekspozycja na zanieczyszczenie powietrza? W tych przypadkach jest to schorzenie niezakaźne.
